(به نقل از بخشی از گنجینه آثار ملی- عباس بهشتیان)

 بازار های تاریخی اصفهان

واژه بازار در پهلوی <<  واکار >>    و در پارسی باستان <<  آباکاری>>   به معنی اجتماع چریدن است و در گیلکی و نطنزی واکار و سمنانی  وازهار  گویند.

ناصر خسرو در 1052 میلادی در وصف بازارهای اصفهان گوید: .......بازارهای بسیار زیبا و ....هر بازاری را در بندی و دروازه ای.......همه پاکیزه ... و مافروخی  در محاسن اصفهان  گوید: (( .. و بازاری بود بر دروازه جور که آنرا بازار جورین گفته اند ونوروز تمامت اهل اصفهان... مدت یک ماه با ماکول و مشروب و انواع ضرب و آلت مطلوب ومرغوب بدانجا نقل کرده و از استیفا لذات واستماع عیش و عشرت ......  حظی اوفی و ذوقی وافر  از زندگانی بر داشته اند.))

بازار های فعلی کمتر از یک سوم بازار های قدیم است  بسیاری تخریب وبقیه نیز سرنوشتی بهتر از ویرانی نیافتند .   بازار های فعلی و مهم به طور خلاصه به این شرح است :

1  -   بازار عربان   -از مسجد جامع به طرف عبد الرزاق -  قدیمی ترین بازار اصفهان است . به سبب رفت و آمد عرب ها در قرون اولیه حمله عرب ها و مافروخی گوید  :   بنوتیم عرب در بنای اولیه مسجد جامع آثاری به وجود آورده اند. بازار های متعددی این بازار را به بازار های طوقچی – بازار غاز – و میدان میر وصل میکرده است . مدرسه کاسه گران در این بازار است . از این بازار کوچه ای منشعب می شود که به دو مناره و گنبد بخت آغا ملکه آل مظفر می رسد. در  وسط    راه حمام کوچکی منسوب به شیخ بهایی است .

2  - بازار بوریا با ف ها- که ازمقابل بازار عربان شروع و از جنب هارونیه تا محل معروف به پادرخت ادامه می یابد. از بنا های درون این بازار میتوان- مسجد علی-منار مسجد علی-و     مسجد پادرخت – نام برد . محلی به نام باغچه عباسی در حدود مقابل هارونیه گویا محل اقامت موقت شاه عباس کبیر بوده است.

3-  بازار در تالار یا نیم آور -   دنباله بازار قدیمی و از پادرخت تا چهارسوی در باغ قلندر ها ادامه می یابد. سرای سفید-میر اسماعیل-مروارید فروشها- میرزا کوچک-  در این بازار است .  بازار نیم آور از این بازار منشعب و مدرسه نیم آور در ان است.

4-   بازار گلشن -  یا جارچی باشی که از چهار سوی باغ قلندر ها تا دروازه اشرف ادامه دارد.مدرسه ملک علی – مدرسه صدر و سراهای جارچی باشی – گلشن- ارباب- فخر ودر ان قرار دارد.

5-     بازاری که   از دروازه اشرف تا چهارسو شاه درب مدرسه ملا عبداله امتداد دارد. مدرسه ملا عبداله-تیمچه ملک- سرای مخلص در این بازار است .بازار منجم باشی که به چهار سوی ساروتقی منتهی می شود از انشعابات این بازار است .

6-   بازار قیصریه-   از سر در تاریخی قیصریه شروع و به بازار چیت ساز ها ختم می شود.ضرابخانه شاهی –چهار سوی بی همتای ضرابخانه -  چهارسوی بازار چیت ساز ها جنب دارالشفا در ای قسمت قرار دارد .

7-  بازار سماور ساز ها-  چهارسوی بی نظیر کرباس فروشها در این بازار قرار دارد.

8-  بازار زرگرها-  از چهارسو کرباس فروشها به بازار در قهوه کاشیها منتهی می شود.بیمارستان بزرگ دارالشفا ادر عهد صفویه در این بازار بوده که اینک  قسمتی از زمین ویرانه آن به مسجدی تبدیل شده است.

9-  بازار تفنگساز ها-    از سرای مخلص تا سماور سازها ادامه دارد. بازار چخماق ها از آن منشعب میشود.

10-   چهار بازار اطراف میدان نقش جهان-  هر کدام نامی جدا گانه دارد . بازار مسگر ها و ترکش دوزها در طرفین خیابان سپه  -  بازار کلاه دوز ها از قیصریه به چهارسو شاه -  بازار لوافها و آهنگرها در طرفین خیابان حافظ – بازار کفش دوزها از مسجد شیخ لطف اله به در مسجد جامع عباسی.

11-  بازار رنگرز ها از بازار ترکش دوز ها به بازار دار الشفا  منتهی می شود. حمام شاهزادگان در انتهای این  بازار قرار داشته است .

12-   بازار چه  بلند یا بازار شاهی-   در خیابان چهار باغ  در شمال مدرسه چهارباغ  از دوره شاه سلطان حسین .قسمت شرقی این بازار به نام کی شاهزادگان منهدم شده است .

13-  بازار علیقلی آقا -  از بنا های عهد شاه سلطان حسین است . مسجد و حمام علیقلی آقا نیز ضمیمه این بازار است .

14-  چهار سو نقاشی -  بازاری بسیار طولانی بوده و به بازار حسن آباد ختم می شده است . تعمیرات ونقاشی هایی از دوره صدر اصفهانی داشته است .

15-   بازار مقصود بیک-   از جنوب شرقی میدان نقش جهان تا بازار حسن آباد امتداد دارد.

 بازار های دیگری نیز در اصفهان وجود دارد که  امروزه از اهمیت کمتری  برخوردارند و یا در حال تخریب و نابودی قرار دارند. بازاری در محله بید آباد و دردشت از این جمله اند.